Rekompensata za opóźnione faktury: czy sąd może ją oddalić z powodu krótkiego opóźnienia?

Kontrahent płaci faktury z opóźnieniem, ale zawsze płaci, więc nie naliczałeś mu ani odsetek, ani rekompensaty. Po latach współpracy chcesz się rozliczyć. Czy sąd przyzna Ci rekompensatę, skoro opóźnienia były krótkie, a relacje dobre? Sąd Najwyższy w wyroku z 25 marca 2026 r., sygn. II CSKP 1016/25, odpowiedział na to pytanie wyraźnie. Poniżej opisujemy wyrok i to, co z niego wynika dla firm, którym zalegają z płatnościami.

1. Co orzekł Sąd Najwyższy w sprawie II CSKP 1016/25?

Dostawca produktów żywnościowych dochodził od sieci sklepów rekompensaty za 756 faktur zapłaconych po terminie w 2017 r. Opóźnienia wynosiły najczęściej od kilku do kilkunastu dni. Współpraca trwała w latach 2013-2020, w tym czasie dostawca nigdy nie naliczał odsetek ani rekompensaty, a po jej zakończeniu wystawił wezwanie do zapłaty. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, uznając je za nadużycie prawa. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił wyrok i zasądził żądaną kwotę, a Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną dłużnika.

Sąd Najwyższy przyjął dwie tezy:

• Prawo wierzyciela do rekompensaty nie zależy od żadnych dodatkowych warunków. Wystarczy, że wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nabył prawo do odsetek.
• Art. 5 KC o nadużyciu prawa nie służy do automatycznej, ani prawie automatycznej, kontroli tego uprawnienia.

2. Ile wynosi rekompensata według art. 10 ustawy?

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych wierzycielowi przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Od dnia nabycia uprawnienia do odsetek jest to równowartość:

• 40 euro, gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 zł,
• 70 euro, gdy wartość świadczenia jest wyższa niż 5000 zł, ale niższa niż 50 000 zł,
• 100 euro, gdy wartość świadczenia jest równa lub wyższa od 50 000 zł.

Równowartość w złotych ustala się według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Uwaga na stan prawny: w sprawie II CSKP 1016/25 Sąd Najwyższy stosował art. 10 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2020 r., czyli jedną stawkę 40 euro. Dziś obowiązują trzy stawki, a o stawce decyduje wartość świadczenia, nie liczba faktur.

Oprócz rekompensaty wierzycielowi przysługuje zwrot, w uzasadnionej wysokości, poniesionych kosztów odzyskiwania należności, które ją przewyższają. Wynika to z art. 10 ust. 2. Uprawnienie do rekompensaty przysługuje od każdej transakcji handlowej, a roszczenie o nią nie może być zbyte, jak stanowią ust. 3 i 4.

3. Dlaczego krótkie opóźnienia i dobre relacje nie wystarczą dłużnikowi?

Sąd Najwyższy wskazał, że same przez się nie stanowią nadużycia prawa podmiotowego:

• niewielki zakres uchybień terminom płatności,
• niewielka wysokość pojedynczych należności,
• niedochodzenie rekompensat w toku wieloletniej współpracy,
• wystąpienie z żądaniem dopiero po zakończeniu współpracy.

Nie wystarcza też to, że wierzyciel nie poniósł żadnych kosztów odzyskiwania należności, ani to, że obowiązek zapłaty rekompensaty jest dla dłużnika uciążliwy. Sąd Najwyższy uznał, że taka jest istota każdej sankcji finansowej. Oparł się przy tym na orzecznictwie TSUE, w tym na wyroku z 11 lipca 2024 r., C-279/23, w którym Trybunał zakwestionował praktykę polskich sądów oddalania takich powództw z powodu niewielkiego opóźnienia albo niewielkiej kwoty długu.

4. Kiedy art. 5 KC może jeszcze pomóc dłużnikowi?

Sąd Najwyższy zastrzegł, że art. 5 KC jest instrumentem wyjątkowym. Jego użycie wymaga nadzwyczajnych okoliczności, ocenianych indywidualnie. Jako przykłady wskazał sytuacje, w których kwota rekompensaty przewyższa należność główną albo w których uchybienie było jednostkowe i niewielkie, nie miało wpływu na funkcjonowanie przedsiębiorstwa wierzyciela, a zapłata rekompensaty mogłaby podważyć funkcjonowanie przedsiębiorstwa dłużnika.

W omawianej sprawie takich okoliczności nie było. Dłużnik spóźnił się z zapłatą aż 756 faktur, co Sąd Najwyższy ocenił jako sytuację noszącą znamiona stałej praktyki.

5. Przedawnienie: czemu wierzyciel zdążył z roszczeniem?

Sąd Apelacyjny ustalił, że najwcześniej wymagalne roszczenia ze stycznia 2017 r. przedawniłyby się 31 grudnia 2020 r. Bieg przedawnienia został jednak przerwany wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej, który wierzyciel złożył 9 grudnia 2020 r. Ten wniosek obejmował roszczenia tożsame z późniejszym pozwem. Sąd stosował przepisy w brzmieniu z daty złożenia wniosku, a obecne zasady przedawnienia opisujemy w osobnym artykule o aktualnych terminach przedawnienia.

Wniosek praktyczny jest prosty: im dłużej czekasz z rozliczeniem, tym większe ryzyko, że część roszczeń się przedawni. Starsze faktury warto więc zestawić i ocenić jak najszybciej.

6. Co zrobić, gdy kontrahent płacił Ci faktury po terminie?

• Sprawdź, czy kontrahent jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 2 ustawy. Ustawa dotyczy transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są przedsiębiorcy i inne podmioty wymienione w tym przepisie, nie konsumenci.
• Zrób zestawienie faktur: numer, kwota, termin płatności, data zapłaty albo informacja, że faktura jest nadal niezapłacona.
• Przy każdej fakturze ustal stawkę rekompensaty według jej wartości oraz kurs euro według zasady z art. 10 ust. 1a.
• Oddzielnie policz odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Przysługują one bez wezwania, a ich wysokość to stopa referencyjna NBP powiększona o dziesięć punktów procentowych, gdy dłużnik nie jest podmiotem leczniczym.
• Zachowaj korespondencję i potwierdzenia zapłat. Jeśli masz umowę, która wyłącza rekompensatę albo odsetki, jej postanowienia mogą być nieważne na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy.

Przykład obliczeniowy, umowny. Dłużnik zapłacił po terminie 12 faktur po 4000 zł każda. Od każdej z nich przysługuje rekompensata w wysokości równowartości 40 euro, czyli razem 480 euro, przeliczona po kursie ustalonym dla miesiąca wymagalności każdej faktury. Gdyby jedna z nich opiewała na 20 000 zł, rekompensata od tej faktury wynosiłaby 70 euro.

7. A jeśli to Ty zalegasz z płatnościami?

Po tym wyroku nie można zakładać, że sąd oddali powództwo o rekompensatę tylko dlatego, że opóźnienia były krótkie, a kwoty niewielkie. Obrona oparta wyłącznie na zarzucie nadużycia prawa ma niewielkie szanse, jeżeli nie wskazuje wyjątkowych okoliczności. Warto natomiast sprawdzić, czy roszczenie nie jest przedawnione, czy faktycznie dotyczy transakcji handlowej i czy kwoty oraz kursy są policzone prawidłowo.

Najczęstsze pytania

Czy rekompensata należy się bez wezwania do zapłaty?

Tak. Art. 10 ust. 1 ustawy stanowi, że wierzycielowi od dnia nabycia uprawnienia do odsetek przysługuje rekompensata od dłużnika bez wezwania.

Czy muszę wykazać, że poniosłem koszty odzyskiwania należności?

Nie, rekompensata ma charakter ryczałtowy. W wyroku II CSKP 1016/25 Sąd Najwyższy przypomniał, że uprawnienie jest oderwane od wysokości rzeczywiście poniesionych kosztów.

Czy mogę żądać rekompensaty, jeśli nie naliczałem jej przez lata współpracy?

Sąd Najwyższy uznał, że niedochodzenie rekompensaty w toku wieloletniej współpracy samo przez się nie jest nadużyciem prawa. Trzeba jednak pilnować przedawnienia.

Czy rekompensata przysługuje od każdej faktury?

Uprawnienie przysługuje od transakcji handlowej, jak stanowi art. 10 ust. 3 ustawy. W sprawie II CSKP 1016/25 Sąd Najwyższy powołał także orzecznictwo TSUE, według którego rekompensata jest należna od każdej niezapłaconej w terminie transakcji.

Stan prawny: październik 2026 r.. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie.